Postępowanie egzekucyjne w administracji w dobie pandemii Sars-CoVID-19

Postępowanie egzekucyjne w administracji w dobie pandemii Sars-CoVID-19

 

Postępowanie egzekucyjne – osoby fizyczne

Nie zapominajmy przy tym, iż wspomniana sytuacja może dotyczyć również osób fizycznych nie prowadzących działalności gospodarczej, na których mimo to spoczywają obowiązki z zakresu należności publicznoprawnych – podatki lokalne, opłaty, podatek dochodowy od osób fizycznych roczny, należności z tytułu mandatów, kar i grzywien choćby nakładanych decyzją powiatowego Inspektora Sanitarnego. W takich sytuacjach reakcja wierzyciela również może być tylko jedna. Zgodnie z treścią art. 6 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz.U. 2019.1438 t.j.) zwanej dalej upea,  „W razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych.

Paragraf 1a cytowanego przepisu stanowi natomiast, iż “Na bezczynność wierzyciela w podejmowaniu czynności, o których mowa w § 1, służy skarga podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu wykonaniem obowiązku. Postanowienie w sprawie skargi wydaje organ wyższego stopnia. Na postanowienie oddalające skargę przysługuje zażalenie.”

 

Nowa ustawa w związku z CoVID-19

W wypadku trudnej sytuacji z jaką podmioty zobowiązane mierzą się w ostatnim czasie, czyli nierzadko niezawinionej przez nich utraty zdolności regulowania zobowiązań publicznych, ustawodawca podjął się trudu opracowania szczególnych rozwiązań prawnych o niedyskryminacyjnym charakterze, mających na celu wsparcie w realizacji wspomnianych zobowiązań. Źródeł rozwiązań należy szukać w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CoVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020, poz. 374) zwanej dalej ustawa o CoVID-19, znowelizowanej ustawą z dnia 31 marca 2020r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CoVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2020, poz. 568) zwanej dalej ustawa o zmianie ustawy o CoVID-19 oraz ustawie o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2. Powołane akty prawne zawierają rozwiązania wprowadzające zmiany w kilkudziesięciu innych ustawach w tym w KPA, ustawie o dostępie do informacji publicznej, ustawie o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, ordynacji podatkowej i ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ustawa o CoVID-19, stała się też źródłem dla delegacji regulacji do wstrzymania postępowań egzekucyjnych administracyjnych w ramach projektowanego Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wstrzymania administracyjnych postępowań egzekucyjnych należności pieniężnych.

Zgodnie z art. 15 zzk ustawy o CoVID-19, Rada Ministrów może, w drodze rozporządzenia wydanego w oparciu o delegację znajdująca się w ww. przepisie, wstrzymać administracyjne postępowania egzekucyjne należności pieniężnych, określając w szczególności zakres terytorialny wstrzymania tych postępowań oraz okres, na który następuje to wstrzymanie, mając na względzie okres obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego i stanu epidemii w związku z COVID-19 oraz skutki nimi wywołane. Wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w administracji, zgodnie z definicją zawartą w treści art. 1a pkt 16 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o Postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2019. poz. 1438) należy rozumieć, jako wstrzymanie wykonania zastosowanych środków egzekucyjnych, które nie powoduje uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, oraz niepodejmowanie nowych środków egzekucyjnych. W okresie wstrzymania, o którym mowa w ust. 1, mogą być dokonywane wypłaty z zajętego rachunku bankowego lub rachunku prowadzonego przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową. I tak zgodnie z paragrafem 2 powołanego wyżej Rozporządzenia „Do dnia odwołania stanu epidemii ogłoszonego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 albo ogłoszonego bezpośrednio po nim stanu zagrożenia epidemicznego w związku z tymi zakażeniami wstrzymuje się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej administracyjne postępowania egzekucyjne należności pieniężnych, z wyjątkiem postępowań dotyczących:

1)      kar pieniężnych nakładanych na podstawie:

a) ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2019 r. poz. 499, z późn. zm.),

b) ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239 i 1495 oraz 2020 r. poz. 284, 322, 374 i 567),

c) ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych;

2)         grzywien nakładanych w drodze mandatu karnego, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. z 2019 r. poz. 1120, 1123, 1556 i 1694).

 

Informowanie dłużników o wstrzymaniu postępowania egzekucyjnego w administracji

Przepis obejmuje wszystkie organy egzekucji administracyjnej wymienione expressis verbis w art. 19 upea, zatem naczelników urzędów skarbowych, prezydentów miast mających status organów egzekucji administracyjnej, marszałków województw itd. Co to w praktyce dla organów oznacza? Czy pojawi się konieczność pisemnego (elektronicznego) komunikowania zobowiązanym faktu wstrzymania postępowania egzekucyjnego? W mojej ocenie nie – byłaby to czynność notoryczna, z uwagi na olbrzymią ilość adresatów niemożliwa wręcz do wykonania, gdyż z kręgu adresatów nie można by było wykluczyć również dłużników zajętych wierzytelności – a zatem banków, pracodawców itd. W sytuacji podjęcia wstrzymanych postępowań egzekucyjnych po upływie okresu pandemii czy też ogłoszonego po nim okresu zagrożenia epidemiologicznego czynność musiałaby być powtórzona.

 

Odsetki w odroczonym postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Kolejny problem to jak mają zachować się organy egzekucji administracyjnej w wypadku wniosków składanych przez Zobowiązanych: zarzutów, wniosków o wyłączenie czy zwolnienie przedmiotu spod zajęcia? Wydaje się, że w sytuacji pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku (gdy wynika to bezpośrednio z treści wniosku, dokumentacji zgromadzonej przez organ, przesłanej przez wierzyciela oraz dokumentacji dołączonej w załączeniu do wniosku), organ winien procedować do momentu zakończenia postępowania przez wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z oczekiwaniami strony. Choć i tu powstaje pewien problem. Przepis stanowi bowiem, iż w sprawach w których okoliczności przedstawione we wniosku oraz załączone dowody wskazują na to, iż rozstrzygnięcie jakie zapadnie będzie pozytywne dla strony organy winny podejmować działania zmierzające do zakończenia postępowania administracyjnego decyzją, natomiast w postępowaniu egzekucyjnym w administracji decyzje jako takie nie istnieją. Czyżby zatem zaistniała konieczność zastosowania wykładni rozszerzającej? Mam nadzieję, iż w niedługim czasie ustawodawca lub chociaż Minister Finansów rozwieje te wątpliwości jak też wiele innych choćby podnoszone przez organy egzekucji administracyjnej pytanie dotyczące biegu odsetek w terminie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Przypominam, iż w zmianie do ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych ( Dz.U. 2019.869 t.j.) w art. 38 ust. 2 i dodanym do niego przez przepisy projektu ustawy z dnia 9 kwietnia 2020r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, nowym punkcie 2b, w treści którego ustawodawca wstrzymał naliczanie odsetek jedynie w sytuacji złożenia przez stronę wniosku o rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności. Odsetki za zwłokę są naliczane jedynie do dnia złożenia ww. wniosków. W takiej sytuacji zaryzykuję twierdzeniem, iż pomimo wstrzymania postępowania egzekucyjnego odsetki za zwłokę winny być naliczane.

 

Czynny udział stron w postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Nadto, we wszystkich postępowaniach wszczynanych przez zobowiązanych o wobec zobowiązanych należy pamiętać, o ograniczeniu  konieczności stosowania wobec nich zasady czynnego udziału stron w postępowaniach (art. 10 kpa) do niezbędnego minimum. Czynny udział strony ogranicza się zatem do wyjątkowych sytuacji, które jeśli wystąpią w sprawie to wówczas jego strona jest obowiązana, na żądanie organu administracji publicznej, w wyznaczonym terminie, do dokonania czynności określonej w tym żądaniu. W pozostałych zaś przypadkach, a zatem wątpliwości organu rozstrzygającego co do orzeczenia, nie dających się usunąć braków, konieczności pozyskania stanowiska organu współdziałającego w sprawie, zarysowującego się rozstrzygnięcia negatywnego należałoby stosować się do nowych rozwiązania prawnych dotyczących postępowań administracyjnych (w tym, co oczywiste także postępowania egzekucyjnego w administracji). Dotyczą one między innymi zawieszenia biegu terminów procesowych.

 

Zawieszenie biegu terminów procesowych

W treści art. 15zzs ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CoVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020, poz. 374), znowelizowanej ustawą z dnia 31 marca 2020r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CoVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2020, poz. 568), ustawodawca wprowadził instytucje wstrzymania rozpoczęcia i zawieszenia biegu terminów procesowych zarówno w postępowaniach przed sądami powszechnymi, sądami administracyjnymi, jak i przed organami administracji publicznej. Zawieszenie biegu terminów procesowych, jak również wstrzymanie ich rozpoczęcia, dotyczy następujących postępowań: sądowych, w tym sądowo-administracyjnych, egzekucyjnych, karnych, karnych skarbowych, w sprawach o wykroczenia, administracyjnych, postępowań i kontroli prowadzonych na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa,  kontroli celno-skarbowych, postępowań w sprawach, o których mowa w art. 15f ust. 9 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 847, z późn. zm.), innych postępowaniach prowadzonych na podstawie ustaw. Konsekwencją zawieszenia biegu terminów procesowych jest to, iż w przedmiotowych sprawach bieg terminu nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Wyłączone jest jednocześnie stosowanie przepisów o bezczynności organów. Zaprzestanie zatem czynności przez organ, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Należy nadto zauważyć, iż ustawa z dnia 2 marca 2020 o CoVID-19, w treści art. 15zzr, zawiesiła również bieg terminów materialnych, czyli takich z którymi związane są skutki prawne w płaszczyźnie prawa materialnego, a więc w zakresie praw i obowiązków podmiotów stosunków prawnych.

 

Postępowanie egzekucyjne w administracji – szkolenie

Jak funkcjonują zmiany w praktyce, jak radzą sobie z nimi organy egzekucji administracyjnej zapewne pokaże czas. Już po krótkiej analizie podstawowych zagadnień widać ile pytań i wątpliwości staje nam na drodze w obliczu nowej sytuacji, w której wszyscy się znaleźliśmy. Pracownicy administracji nie mogą sobie pozwolić na niewiedzę, ponieważ to na nich spoczywają procesy postępowania egzekucyjnego w administracji. Za procedurami zawsze stoją zwykli ludzie, którzy właśnie pracownikom administracji stawiają częstokroć pytania i od nich oczekują pomocy w zrozumieniu nowych przepisów. Właśnie tak ważne jest rozwianie wszystkich wątpliwości.

Najlepszym sposobem jest szkolenie z postępowania egzekucyjnego w administracji, które jest już dostępne na stronie Projektu Wiedza. Program szkolenia obejmuje poruszenie wszystkich istotnych zmian i kwestii budzących wątpliwości pracowników administracji. Analizowane zagadnienia w trakcie zajęć nie tylko rozwieją wątpliwości w zakresie postępowania egzekucyjnego w administracji, ale przede wszystkim pomogą wykorzystywać nową wiedzę w praktyce. Już wkrótce dostępne będzie także szkolenie na temat: Postępowanie administracyjne i egzekucja administracyjna – rozwiązania prawne w dobie pandemii SARS CoVID-19, dlatego warto na bieżąco śledzić kalendarz szkoleń prowadzonych przez ekspertów.